Шимбә 24 август 2019 18:09:34
 

 

матбугат новости татарстана

 

 

Соңгы фикерләр
“ӨЙДӘ ЫСЛАГАН ИТ ЕЛ БУЕ ЯХШЫ САКЛАНА”

Кукмара районының Зур Сәрдек авылында гомер итүче Зилә һәм Ринат Шәй-хетдиновлар гаиләсе ит ысларга оста. Алар кайчандыр бу эшне үзләре өчен ге¬нә башкарган. Уңышлы килеп чыккан, күрәсең. Авылда сүз бик тиз тарала бит. Тора-бара күрше салалардан да килә башлыйлар. Хәзер Ринатны күп¬-ләр белә. Даими клиентлары шактый. “Бу эшкә куркып кына тотынган идек. Табыш кер¬тә башлар дип башыма да китермәдем”, — ди Ринат. Алар йортына якынлашканда урамга таралган ис шашлык пешергән чакларны искә төшерде. Җәйне сагынып куйдым.

 

 

  “Укып вакыт әрәм итмәдем”

Ринат Шәйхетдиновның нибары 11 сыйныф белеме бар. Мәктәпне тәмамлагач, авылда тимерче булып эшкә керә. Ә колхоз таралып, акча бик аз түләнә башлагач, үз өендә эретеп-ябыштыру хез­мәте күр­сә­тергә тотына. Дипломы булмаса да, берничә төрле эш­не бер дигән итеп башкара. 

— Укып вакыт әрәм итмәдем (көлә). Кечкенәдән тимер-томыр арасында кайнашкач, тәҗрибә бар. Әмма колхозда бушка диярлек тир түгеп булмый бит. Әкренләп өйдә эшли башладым. Башта тимер эшен генә эшләдем. Үземә кечкенә остаханә булдырдым. Тимерчыбыкны эретеп, маллар бәйли торган чылбырлар ясыйм, яз башында трактор тырмасы ремонтлатырга килүчеләр күп. Моннан тыш чардуган да эш­лим, өйләргә батарея кер­­тәм, радиатор ямыйм. Туктап торганым юк, — ди Ринат. — Әнием Фәйрү­зәне өйдә оператор дип йөртәбез. Көне буе телефон тынмый. За­каз­ларны ул кабул итә. Ма­шина радиаторын төзәтү­ем­не сораучылар аеруча күп. 

Ринат әти-әнисенә бер­дәнбер бала. Гаиләсе белән төп йортта яши. Хатыны Зи­лә Кукмара кызы. Ул район хастаханәсендә шәфкать туташы булып эшли. Ике бала үстерәләр. Кызлары Илзия­гә 6 яшь. Ә уллары Булат 6 нчы сыйныфта укый.

Тимер-томыр эшеннән тыш Ринат һәм хатыны Зи­лә ит ыслау белән мәшгуль.    

   “Рекламаны күршеләр ясады”

Бу эш белән Шәйхетдиновлар гаиләсе ныклап 3 ел шөгыльләнә. Ә үзләре өчен инде 5-6 ел ыслыйлар. Хәл белергә кергән күршеләре, кунакка килгән туганнары, ысланган итне ошатып, үз­ләренә дә әзерләүләрен сорыйлар. Барысы да шуннан башлана.

— Берсендә ат ите алдык, бик майлы булды. Үзебез өчен ыслап карыйк әле, дидек. Зилә бидонга су әзер­ләде. Мин ыслау тәртибен үзләштерә башладым. Тә­менә карап, чама белән эш­лә­дек ул чакта. Үзебезгә бик ошады. Өебезгә кил­гән­нәргә дә авыз иттердек. Рекламаны күршеләр ясады. Кешеләр әкренләп өебезгә ит тотып килә башладылар. Аларны кире бормадык, бу эшкә кереп киткәнне сизми дә калдык. Аннан инде чират барлыкка килә башлады. Ике тармакны да үзем алып барам, эшчеләр тотмыйм. Эшеннән кайткач, хатыным булыша, — ди Ринат.

 “Иң тәмлесе — ысланган ат ите”

Әңгәмәдәшем әйтүенчә, ыслау өчен ат ите иң җайлысы һәм иң тәмлесе. Шулай ук үгез, тана итеннән дә яхшы килеп чыга. Кило­грамм­лап та, боты белән алып килүчеләр дә бар икән.

— Берсе хәтта дүрт бот ыслатты. Җиренә җиткереп әзерләнгән итне туңдыргычта сакласаң, ел буе торса да бернәрсә булмый. Аның зарары юк. Балаларыбыз да яратып ашый. Чамасын гына белергә кирәк. Ә кибеттә сатылганның сыйфатына гарантия биреп булмый бит. Хәзер колбаса да туйдыра башлады, казылык сатучылар да арта бара. Ыслаган ит әле артык популяр түгел. Шуңа тансык дип, күпләр кызыксына, — ди Ринат.

Ыслау тәртибе. Ат итен 15 кә 15 яки 15 кә 10 см лы ки­сәкләргә бүлгәлиләр, бидонга тозлы суга салалар. 1 кг ат итенә 50 г тоз, тәменә карап сарымсак, тү­гәрәк ка­ра борыч, лавр яфрагы, суган кирәк. Тәм­ләт­кечләр­не һәр­кем үзе телә­гәнчә куша. Бидондагы су ит­не күмәрлек булырга тиеш. Ат, шулай ук сыер, үгез итен суда 10-14 көн тотарга. Ә каз түшкәсе 3-5 көндә әзер була. 1 каз түшкәсенә 500 г тоз исәп­ләнә. Иткә тоз сеңеп беткәч, махсус шуның өчен сатыла торган шпагат җеп белән бәйләп, ыслый торган мичкә эләләр. Төтен эчендә 12 дән 18 сәгатькә кадәр тоталар. Шушы вакыт эчендә әкрен генә пешеп җитә ул.

— Тозлау эшен хатыным башкара. Дегустацияне дә ул үткәрә. Минем җаваплылыкта итне бүлгәләү, ыслау процессы, мичне карау, — ди Ринат.

 “Туйларга — ысланган каз”

Соңгы елларда каз түш­кәсен ыслату аеруча ешайган. Яңа ел алдыннан да, табынга куярга дип, күп кеше заказ бирә икән. Туйга, никах мәҗлесләренә каз ыслата башлаганнар.

— Кайчак түшкәне ките­рәләр дә тиз генә өлгертеп бирүебезне сорыйлар. Ике көннән соң, әзер булмадымы, дип килеп тә җитә­ләр. Алай тиз эшләгәндә 100 % ысланып өлгерми ул. Без алдан ясап куймыйбыз, чөн­ки үзебезнең ит белән эш итмибез. Кешеләр заказ биреп, итләрен китергәч кенә үлчәп эшкә керешәбез. Үзебезнең итне фәкать үзебез өчен генә кулланабыз, — ди Ринат.

Кайберәүләр соравы буенча, Ринат каз түшкәсенә кара җимеш, алма кебек җиләк-җимеш тә тутырып ыс­лый. Кем ничек сорый, шулай эшләп бирә. Алай ае­руча тәмле була, ыслану процессында җимеш, алма иткә тагын да тәмле хуш ис өсти. Алма, мәсәлән, итнең үзенә күрә бер әчесен ала икән. Үрдәкне дә шул ук ысул белән ыслап була.

Бәяләргә килгәндә, бер каз түшкәсен ыслату клиент­ка 200 сумга төшә. Ә ат, сыер итенең бер килограммын 35 сумга башкаралар.

 “Утын зур роль уйный”

Ринатның кулыннан кил­мәгән эш юк. Иске-москы тимер-томыр табыштырып, ыслау өчен мич ясаган. Әле алай гына түгел, бинаны — җитештерү комбинатын да үзе төзегән. Артык суык көннәрдә эш урынын җы­лытырга дип, тагын бер мич чыгарган.

Ыслый торган мичнең ас­кы катында ике электр плитәсе тора. “Утны күп ала, әм­ма моңа ар­тык игътибар бир­мим, вакланмыйм”, — ди Ринат. Пычкы чүбен пли­тә­ләр өс­те­нә сала. Аны ике сәгать саен өстәп тора. Тө­тен әкрен генә күтәрелеп, өске рәткә те­зел­гән ит­не пешерә. Урта өлеш­кә, ит­нең мае эреп ут өстенә таммасын өчен, поднос куела.

Ыслау өчен усак, каен утынын куллансаң, ит тәмле була. Алмагач ботаклары да әйбәт. Нинди утыннан файдалану зур роль уйный. Ылыслы, сагызлы агачныкы ярамый. Ремонттан калган, иске-москы такта кисәкләреннән җыелган пычкы чүбе дә рөхсәт ителми. Чөнки аннан ят ис килеп, ул иткә се­ңә, ризыкның тәмен боза. Ри­нат махсус пилорамага төшеп, анда яңа һәм ыслау өчен кирәкле такта ярдырганнарын көтә. Пычкы чүбе­нә бер генә калдык та керергә тиеш түгел.

 “Үзеңә эшләү рәхәт икән”

Әйтүенчә, әңгәмәдәшем бу эшне яратып, бик теләп башкара. Әгәр ел әйләнәсе шунда кайнасаң, яхшы гына табыш алып булганын да яшерми. 

— Әмма ит ыслау сезонлы эш, — ди Ринат. — Күпләр кышын мал суйгач, сатмаган очракта, итне кайда урнаштырып бетерергә аптырый: бер өлешен тозлый, кисәк­ләргә бүлеп, туңдыргычка тутыра, фарш ясый... Менә хәзер күпләр ыслатып куя башлады. Әмма кеше гел мал суеп тормый бит. Шуңа апрельгә заказлар шактый кими.

Ә менә каз, үрдәк ыслату җәен дә популяр, чөнки бу туйларга бай чор. Табынга куярга сораучылар күп. Табигатькә ял итәргә чыгучылар арасында куян, тавык, үрдәк ыслатучылар да шактый икән. Шуңа Ринат та: “Сезонлы дип әйтсәм дә, бу эштән артык озакка туктаганыбыз юк. Килгәләп торалар. Моннан канәгатьмен. Ул бит уйнап кына башланган эш иде. Үз эшең булу рәхәт икән. Эшләсәң, бар, эшлә­мәсәң — юк. Шулай булгач, тырышасың”, — ди. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ринат хатыны Зилә белән

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ыслау эшләрен шушы бинада башкаралар

 

Ыслау мичен Ринат үзе ясаган

"Ат итен ыслау иң җайлысы"

Лилия ЙОСЫПОВА | 26.03.2012


 Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 

башка фотолар
 
 
 
Информеры